De echte sleutelbloem is een vroegbloeier. Hij komt steeds minder vaak voor in de natuur, maar is in het voorjaar in veel tuinen te vinden. Er zijn veel verschillende soorten primulas. Ze worden veel gekweekt vanwege hun kleurige bloemen. De kleur van de bloemen varieert van paars, geel, rood en roze tot wit. De planten geven meestal de voorkeur aan gefilterd of gedempt zonlicht.

Het plantje is winterhard en wordt 15-30 cm. hoog. Het heeft een korte, stevige wortelstok met veel lange dunne worteltjes. De bladeren zijn generfd, langwerpig en groeien in een rozet, laag bij de grond. De bloemstengel heeft geen blad en heeft van april tot juni gele bloemen met oranje vlekken in een naar één zijde hangende tros.

Herkomst en vindplaats

Inheems op de zonnige hellingen van het Middellandse Zeegebied tot 800 meter hoogte; van daaruit, verderop in Zuid- en Midden-Europa ingeburgerd. Tegenwoordig wordt het over de gehele wereld gekweekt als keuken- tuin- en medicinaal kruid.

Nederlandse namen

Primula officinalis, sleutelbloem, gulden sleutelbloem, gewone sleutelbloem, hemelsleutel, hemelskruid, pannekoeken, bakkruid, struifjes, pannebloem, paasbloem, vrouwenoogjes, tabaksbloem, eierkruid, paassleutel, kattekousen, kerkesleutels, paassleutel, aprilbloempje, petersleutel,...

Primula is afgeleid van primus, wat eerste betekent, omdat het als een van de eerste bloeiers in het voorjaar werd gezien.
Veris wil vermoedelijk zeggen van de lente; andere bronnen zien een afleiding van verus, dat echte betekent.

De sleutelbloem werd vroeger veel in de keuken gebruikt, o.a. in pannenkoeken en andere baksels, dit is terug te vinden in namen als pannenkoeken, pannebloem, baksbloem en bak-kruid.

Petrus liet de sleutel vallen

Sagen uit diverse streken berichten dat Petrus de hemelsleutel uit zijn handen heeft laten vallen. De sleutel kwam op aarde terecht, waar in zijn afdruk de sleutelbloem ontkiemde. De hemelse poortwachter heeft de sleutel door een engel weer laten halen.

Vindplaats

De sleutelbloem komt oorspronkelijk voor in Siberië, Voor- en Midden-Azië en Europa, behalve rond de Middellandse Zee. De plant is zeldzaam geworden en is dan ook beschermd in Nederland en België. Het plantje staat het liefst op een droge niet al te schrale grond in de zon of halfschaduw. Men treft hem vooral aan in laagland en laaggebergte: in open bossen, op weilanden en bouwlanden.

De drie oorspronkelijk in de natuur voorkomende sleutelbloemen in België en Nederland zijn: de slanke sleutelbloem (Primula elatior), de stengelloze sleutelbloem (Primula vulgaris) en gulden sleutelbloem (Primula vera).
In de geneeskunde wordt de Primula veris gebruikt

Stinzenplant

De sleutelbloem is een stinzenplant. Stinzenplanten (stins = steenhuis) is een verzamelnaam voor planten die van elders (Zuid Europa, maar ook gebieden in Duitsland en Nederland) zijn ingevoerd vanaf de middeleeuwen tot het midden van de vorige eeuw. De planten wisten zich zo goed te handhaven en soms ook uit te breiden, dat ze nu tot de Nederlandse flora worden gerekend.

Orakelplant

In streken in Frankrijk was bij meisjes het orakelen met de primevères geliefd: men deed een aantal bloemen in een glas water en gaf aan elke bloem de naam van een van de aanwezige meisjes. Het meisje wier bloem rechtop op het water dreef mocht op geluk rekenen; meisjes wier bloem omviel, wachtte onheil.

Rond het Duitse Hesselberg zei men: Als de sleutelbloemen lange stelen hebben, wordt de gerst hoog; korte stengels duiden op een laagblijvende gerst.

In het Engelse Suffolk geloofde men dat het ziekte of onheil bracht als rond Kerstmis de sleutelbloemen bloeiden.

Geschiedenis in 't kort

  • In Oost- en West-Pruisen en bij de Roemenen werd aanbevolen de eerste drie sleutelbloemen die men in dat jaar vond op te eten om be-schermt te zijn tegen koorts en keelpijn.
  • De gele bloemen werden rond Pasen als kleur-stof gebruikt om de eieren mee te verven.
  • Wijn met sleutelbloem werd gebruikt als kalmerend en zenuwstillend middel.
  • In 1526 is de primula vastgelegd op perkament door Albrecht Dürer.
  • In 1994 is er een postzegel uit-gekomen waarop een Primula carniolica is afgebeeld.
  • Hildegard von Bingen prees de sleutelbloem aan bij zwartgalligheid.
  • Het wordt sinds de Middeleeuwen gebruikt voor allerlei aan-doeningen met krampen, stuipen, reumatische pijnen en verlammingen.
  • Pastoor Kneipp beval de thee aan bij jicht en reuma.

Medicinaal gebruik

De wortel wordt het meest gebruikt in de kruidengeneeskunde. Deze bevordert het ophoesten van slijm en werkt ontstekingswerend op de luchtwegen en wordt toegepast bij bronchitis met taaie slijmen en hoest. Primula werkt ook kalmerend en spier-ontspannend en is terug te vinden in kalmerende en rustgevende middelen.

Avondmélange

Een speciale thee tegen slapeloosheid (Maria Treben)

50. gr. Sleutelbloem
25 gr. Lavendelbloemen
10 gr. St. Janskruid
15 gr. Hopbellen
5 gr. Valeriaanwortel
Een overvolle theelepel van dit mengsel wordt met ¼ liter kokend water overgoten. Drie minuten laten trekken. Deze thee wordt zeer warm, in teugjes, gedronken voor het slapengaan. Zo nodig kan men hem met honing zoeten.

Deze thee wordt onder de naam Oikos Welterusten avondmélange verkocht op ECOlonie.

In de keuken

Verse bloemen kunnen in salades worden verwerkt.
Ze waren niet alleen vroeger lekker in pannenkoeken en cakes, nu nog steeds! Voeg een handvol verse bloemen toe aan het pannenkoek- of cakebeslag.


Planten van de maand

Meer planten

Reeds eerder verschenen in deze serie:

Naam Latijnse naam
Akkervergeet-mij-nietje Myosotis arvensis
Berk Betula
Bernagie Borago officinalis
Bosaardbei Fragaria vesca
Brandnetel Urtica dioica
Citroenmelisse Melissa officinalis
Daslook Allium ursinum
Duizendblad Achillea millefolium
Echte Kamille Matricaria recutita
Goudsbloem Calendula officinalis
Grote Engelwortel Angelica archangelica
Grote Klaproos Papaver Rhoeas
Hemelsleutel Sedum telephium
Hop Humulus lupulus
Hulst Ilex aquifolium
Jacobsladder Polemonium caeruleum
Klein hoefblad Tussilago farfara
Klimop Hedera Helix
Lavendel Lavandula angustifolia
Lievevrouwebedstro Galium odoratum
Madelief Bellis perennis
Madonnalelie Lilium candidum
Maretak Viscum Album L.
Meidoorn Crataegus oxyacantha
Paardenbloem Taraxacum officinale
Rozemarijn Rosmarinus officinalis
Salie Salvia officinalis
Sleutelbloem Primula veris
Sneeuwklokje Galanthus nivalis
Spar Picea
St. Janskruid Hypericum perforatum
Thuja Thuja occidentalis
Toorts Verbascum thapsus
Vlier Sambucus nigra
Walnoot Juglans regia

Oikos

Onder deze naam produceren en verkopen we een hele lijn bad- en massageoliën, douchecrèmes, etherische oliën, eerste hulp producten en tincturen. Vanwege hun bijzondere kwaliteit zijn deze producten inmiddels een begrip.

De producten worden verkocht in onze eigen biologische winkel op het terrein en in onze webshop.

Bezoek onze webshop