Als wij die laatste zinnen over de taal lezen en de wijze waarop Nietzsche zijn beleving van de natuur beschrijft, moeten we meteen denken aan de wijze waarop Peter Sloterdijk in zijn boek ‘Je moet je leven veranderen’ in het eerste hoofdstuk met de titel ‘Het bevel uit de steen’ met de ondertitel ‘De belevenis van Rilke.’ schrijft dat ‘Rilkes Torso-gedicht bij uitstek geschikt is om de vraag te stellen naar de bron van autoriteit.’ (p.27) Een pagina verder vertelt Sloterdijk: ‘Vanaf nu moet alle autoriteit van de dingen zelf uitgaan – of beter gezegd: van het heel specifieke ding dat zich tot mij wendt, omdat het de blik helemaal voor zich opeist. Dit is alleen mogelijk omdat ding-zijn vanaf nu per definitie niets anders betekent dan: iets te zeggen hebben. Sloterdijk voegt er wel aan toe: ‘Het spreekt vanzelf dat niet elk willekeurig iets tot de rang van een ding kan worden verheven. Overigens, de uitdrukking in onze taal, ‘dat is mijn ding’, heeft dus een diepere betekenis en verwijst naar iets bijzonders, iets speciaals, dat een mystieke, bijna onzegbare lading heeft.
Rilke voert op zijn terrein en met zijn middelen een operatie uit die men filosofisch zou kunnen omschrijven als de ‘boodschappelijke transformatie van het Zijn. ‘Zijn dat begrepen kan worden is taal’, zal Heidegger zeggen, wat omgekeerd tot de volgende stelling leidt: taal die door het ‘Zijn’ verlaten is, verandert in gezwets.’
Niet voor niets brengen we Sloterdijk hier ter sprake. Hij is altijd zeer onder de indruk geweest van Nietzsche. Beschouwt hem niet zomaar als een historisch denker, maar als een keerpunt in de Europese cultuur en filosofie. Niet voor niets nemen de inzichten van Sloterdijk een belangrijke plaats in in onze visie. Met name gebruikt Sloterdijk Nietzsche’s inzichten over menselijke oefening en discipline, om te laten zien hoe de mens zichzelf vormt door training en cultuur. Deze gedachtegang is voor ons van belang omdat we pretenderen een vernieuwende, experimenterende leerschool te zijn wat betreft vorm en inhoud., waar het fenomeen mystiek, naast andere tastbare werkelijkheden een belangrijke plaats inneemt.
Op pag. 334 van ‘Je moet je leven veranderen’ gaast Sloterdijk dieper in. Op de begrippen menselijke oefening en discipline. Hij begint al te stellen dat vernieuwing betekent ‘door herhaling een nieuw patroon in de wereld brengen.’ Over die herhaling zegt hij: ‘Heeft men eenmaal begrepen dat elke uitgevoerde tweede keer van een handeling de handelende vormt en verder helpt, dan weet men ook waarom er geen zinloze beweging bestaat. De herhaling heeft in de antropologische verlichting haar onschuld verloren: op haar berust, zoals men expliciete inziet, het voortbestaan van de wereld – waarmee niets ten nadele van het eenmalige is gezegd - behalve dan dat men het misbruikt als men om het Gouden Kalf ‘Gebeurtenis’ danst. Het ligt in de natuur van de naturen dat ze herhalingssystemen voor het beproefde zijn en voor culturen geldt dit vrijwel in dezelfde mate. God zelf moet de meeste dingen laten afhandelen door de routines van de natuur en kan slechts af en toe zijn ontologische geheime wapen, het wonder, inzetten. Kierkegaard redeneert al vanuit de reflecterende kennis van de moderne mens als hij constateert: ‘Als God de herhaling niet zelf had gewild, was de wereld nooit ontstaan. […] vandaar dat de wereld bestaat en wel hierdoor bestaat, dat ze een herhaling is. Daar voegt Nietzsche nog aan toe wat hij tijdens langdurige zelfexperimenten aan de weet was gekomen: de stijl is inderdaad de mens zelf, vooropgesteld dat men beseft dat stijl een culturele verschijningsvorm van de herhaling is.’ (Pag. 334)
Het moge duidelijk zijn; de essentie van onze veelzijdige ambachtelijke projecten, het hart van een Gaia Collectief, komt tot uitdrukking in de herhalende handelingen. Zij vormen de basis van de vernieuwing omdat de waarden en normen van die essentie, het Zijn, op den duur leiden tot de gewenste paradigma verandering.
Terug naar de zin uit Sloterdijks eerste hoofdstuk: ‘Het bevel uit de steen’ met de ondertitel ‘De belevenis van Rilke.’ schrijft hij dat ‘Rilkes Torso-gedicht bij uitstek geschikt is om de vraag te stellen naar de bron van autoriteit.’ (p.29)`en dan vooral de slotzinnen:’ … geen plek aan hem die jou niet ziet. Zo doorgaan met je leven kun je niet.’
Belangrijke zinnen als we een appel doen op deelnemers aan ons Kairos Centrum; als we van hen een offer vragen (de illusie van een voorspelbaar leven); als we hen uitnodigen de sprong te wagen om het tij te keren. We nodigen hen niet uit om een spectaculair, enerverend nieuw leven te beginnen - de paradox: dat is het ten diepste wel, als je daardoor wonderen mee gaat maken, synchroniciteiten – maar hen leren luisteren naar de essentiële wetmatigheden van de natuur; dat ze leren inzien dat ze zelf die natuur ook zijn.
We vermoeden dat we over deze onderwerpen mooie gesprekken zullen hebben met Henk Manschot tijdens de volgende filosofiedagen in het voorjaar van 2027.